“ประแจ” แต่ละประเภท พร้อมการใช้งาน

ใน งานช่าง ไม่ว่าจะเป็นงานซ่อมเล็ก ๆ ภายในบ้าน งานประกอบเครื่องจักร จนถึงงานอุตสาหกรรม หนึ่งในเครื่องมือที่แทบทุกสายงานต้องใช้ก็คือ ประแจ แม้จะดูเป็นเครื่องมือธรรมดา แต่ความจริงแล้ว ประแจแต่ละประเภทถูกออกแบบมาเพื่อ “งานเฉพาะทาง” ที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน การเลือกใช้ผิดประเภท ไม่เพียงทำให้งานช้าลง แต่ยังอาจทำให้หัวน็อตเสียหาย เครื่องจักรชำรุด หรือเกิดอันตรายระหว่างทำงานได้ ดังนั้นตามเราไปทำความรู้จัก ประแจแต่ละประเภท พร้อมการใช้งานที่ถูกต้อง กันดีกว่าค่ะ

ประแจ คือ เครื่องมือที่ใช้สำหรับ ขัน หรือคลายน็อต สกรู เช่นเดียวกับลูกบล็อค แต่การทำงานของประแจ มีความแตกต่างจากลูกบล็อค เช่น การขันน็อตที่มีพื้นที่จำกัด ในการขันน็อต ลูกบล็อค จะไม่เหมาะในการทำงานประเภทนี้ ทำให้มีการคิดค้นประแจที่สามารถใช้งานในพื้นที่ที่จำกัด ใช้แรงบิตได้มากขึ้น และไม่ทำให้ตัวน็อตเกิดความเสียหาย ประแจมีพื้นที่ในการรับน็อตได้มาก และพอดีกับน็อต ประแจถือว่ามีความหลากหลายของการใช้งาน เพราะมีการพัฒนา และผสมผสานให้เพิ่มความสะดวกในการใช้งาน และมีขนาดมากมาย เรื่องพื้นฐานของประแจ จึงมีความสำคัญในการเลือกใช้

นอกจากประแจจะมีหลายรูปแบบแล้ว ประแจก็ยังมีหลายขนาดอีกด้วย ทั้งนี้ ขนาดของประแจขึ้นอยู่กับหน่วยการวัดภายในประเทศนั้น ๆ เช่น เราจะขันหัวน๊อตในขนาดมิลลิเมตร ต้องใช้ประแจที่สัมพันธ์กันในลักษณะมิลลิเมตรเช่นเดียวกัน แต่ถ้าเราไปเครื่องจักรกลที่ใช้หน่วยวัดเป็นอัตราส่วนนิ้ว ต้องเลือกประแจในขนาดที่เป็นอัตราส่วนนิ้วด้วยเช่นกัน ดังนั้น จะเห็นได้ว่า ตัวประแจมีความยืดหยุ่นในลักษณะเชิงพื้นที่เช่นเดียวกัน สำหรับการเลือกประแจ เราจึงให้สังเกตข้อนี้เป็นหลักด้วย

รูปแบบประแจ มีให้เลือกหลายรูปแบบ และการใช้งานก็ต่างกันออกไป ประแจแบ่งตามรูปแบบและการใช้งาน ดังนี้

ประแจปากตาย เป็นประแจชนิดที่ไม่ต้องการใช้แรงขัน หรือคลายมากนักเพราะมีด้านที่รับแรงจริง ๆ เพียง 2 ด้าน แต่ประแจนี้เหมาะสำหรับงานที่อยู่ในที่บังคับเพราะจับเหลี่ยมนอตได้พอดี เช่น น็อตขนาด 17 มม. ต้องใช้ประแจปากตาย เบอร์ 17 เป็นต้น

ประแจแหวน เป็นประแจชนิดที่ใช้กับแรงกด – ขันมาก ข้อดีคือ ประแจชนิดนี้จับเหลี่ยมของโบลต์และน็อตได้เต็มที่ ดังนั้นจึงใช้แรงดึงและดันได้สูงมาก แต่ข้อเสียคือ การใช้ประแจตัวนี้จะต้องอยู่ในตำแหน่งที่เหมาะสมจึงจะจับชิ้นงานได้อย่างสมบูรณ์

ประแจรวม หรือประแจแหวนข้าง เป็นประแจที่รวมเอารูปร่าง และคุณสมบัติของประแจปากตาย และประแหวนเข้าด้วยกัน ซึ่งด้านหนึ่งเป็นประแจแหวน อีกด้านหนึ่งเป็นประแจปากตายนั่นเอง

ประแจกระบอก เป็นประแจที่มีคุณสมบัติเช่นเดียวกับประแจแหวน แต่แตกต่างกันที่สร้างเป็นบล็อคกลมขนาดต่าง ๆ ส่วนภายในมีเหลี่ยมกับ โบลต์ – น็อต เป็น 6-8-12 เหลี่ยม และต้องใช้ด้ามต่อประแจแบบต่าง ๆ มาใช้ตามลักษณะงานที่ต้องการ จุดเด่นของประแจชนิดนี้คือ สามารถใช้สำหรับวัดแรงกดขัน น็อต ได้สะดวกเหมาะใช้ในงานยนต์

ประแจหัวฝัง หรือประแจแอล หรือเรียกอีกอย่างว่า ประแจหกเหลี่ยม เป็นประแจที่ใช้สำหรับ สกรู โบลต์ ที่ทำหัวเป็นลักษณะกลม แต่สร้างร่องเหลี่ยมไว้ภายในเพื่อขัน – คลาย ซึ่งเรียกทั่วไปว่า เซท – สกรู (Set Screw)

ประแจจับท่อ มีทั้งแบบด้ามขาเดียว และด้าม 2 ขา ปากของประแจ สามารถปรับให้มีขนาดกว้างได้ตามต้องการ ประแจชนิดนี้ จะผลิตขึ้นมาเพื่อใช้ในการจับชิ้นงานที่มีลักษณะเป็นทรงกลม เช่น ท่อน้ำ เป็นต้น จึงทำให้ปากของประแจมีฟันที่ค่อนข้างคม มีผลให้ชิ้นงานที่ถูกจับหันตามทิศทางที่ประแจหมุนไป แต่ถ้าหมุนผิดทาง จะไม่สามารถจับชิ้นงานให้หมุนตามประแจได้

ประแจเลื่อน เป็นประแจที่ทำจาดวัสดุ สเตนเลส หรือ เหล็ก ที่สามารถปรับได้ ลักษณะปากประแจคล้ายตัวยู U หรือทรงหกเหลี่ยม มีตัวเลื่อนปรับขนาดปากประแจเข้า-ออก ให้ขนาดเหมาะสมกับน็อต หรือสกรู นิยมใช้ขัน หรือจับหัวสกรูหลายขนาด ดังนั้น ประแจเลื่อน จึงมีความยืดหยุ่นในการใช้งานค่อนข้างสูง แต่ทั้งนี้ทั้งนั้น ประแจเลื่อนก็จะมีลิมิต หรือข้อจำกัดในเรื่องขนาดของตัวมันเอง ดังนั้นแม้แต่ประแจเลื่อน ก็ยังมีหลายขนาดเช่นเดียวกัน

• เลือกใช้ประแจที่มีขนาดของปาก และความยาวของด้ามที่เหมาะสมกับงานที่ใช้ ไม่ควรต่อด้ามให้ยาวกว่าปกติ
• ปากของประแจต้องไม่ชำรุด เช่น สึกหรอ ถ่างออก หรือร้าว
• เมื่อสวมใส่ประแจเข้ากับหัวน็อต หรือหัวสกรูแล้ว ปากของประแจต้องแน่นพอดี และคลุมเต็มหัวน็อต
• การจับประแจสำหรับผู้ถนัดมือขวา ให้ใช้มือขวาจับปลายประแจ ส่วนมือซ้ายหาที่ยึดให้มั่นคง ร่างกายต้องอยู่ในสภาพมั่นคง และสมดุล
• การขันประแจไม่ว่าจะเป็นขันให้แน่น หรือคลายต้องใช้วิธีดึงเข้าหาตัวเสมอ และเตรียมพร้อม สำหรับปากประแจหลุดขณะขันด้วย
• ควรเลือกให้ประแจชนิดปากปรับไม่ได้ก่อน เช่น ประแจแหวน หรือประแจปากตาย ถ้าประแจเหล่านี้ใช้ไม่ได้ จึงค่อยเลือกใช้ประแจชนิดปากปรับได้ เช่น ประแจเลื่อน แทน
• การใช้ประแจชนิดปากปรับได้ เช่น ประแจเลื่อน ต้องให้ปากด้านที่เลื่อนได้อยู่ติดกับผู้ใช้เสมอ
• การใช้ประแจชนิดปากปรับได้ ต้องปรับปากประแจให้แน่นกับหัวน็อตก่อน จึงค่อยออกแรงขัน
• ปาก และด้ามของประแจต้องแห้งปราศจากน้ำมัน หรือ จาระบี
• การขันน็อต หรือสกรูที่อยู่ในที่แคบ หรือลึก ให้ใช้ประแจกระบอก เพราะปากของประแจกระบอกจะยาว สามารถสอดเข้าไปในรูที่คับแคบได้
• ขณะขันประแจต้องอยู่ระนาบเดียวกันกับหัวน็อต หรือหัวสกรู
• ไม่ควรใช้ประแจชนิดปากปรับได้กับหัวน็อต หรือสกรูที่จะนำกลับมาใช้อีก เพราะหัวน็อต หรือสกรูจะเสียรูป

• ตรวจสอบตรวจซ่อมประแจให้มีสภาพการใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• ทำความสะอาดหลังการใช้งานทุกครั้ง
• ก่อนนำไปเก็บ ให้ชโลมนำมันเครื่องใสทุกครั้ง

❝สรุปได้ว่าเนื่องจากประแจ นั้นนิยามอาจจะกว้างมาก และมีรูปแบบหลากหลายชนิด แตกต่างกันออกไป แต่ขอให้เข้าใจว่า จริง ๆ แล้วเป้าหมายของการสร้างประแจก็คือ การ “จับ” ซึ่งการจับ วัสดุบางอย่าง เช่น เหล็กที่เป็นหัวน็อตเราอาจจะจับได้ไม่สะดวก ประแจจึงได้ถูกสร้างขึ้นมา โดยเหตุผลที่ประแจนั้นมีมากมายหลายชนิดนั่นก็เพราะว่า เราไม่ได้จับวัสดุชนิดเดียวกันทั้งหมด ควรเลือกใช้ประแจให้ถูกลักษณะของงานแต่ละชนิดด้วย ❞

การเลือกใช้ประแจให้เหมาะสม ไม่เพียงช่วยให้ขันหรือคลายน็อตได้ง่ายขึ้นเท่านั้น แต่ยังช่วยลดความเสียหายของชิ้นงาน เพิ่มความปลอดภัย และทำให้งานช่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด แต่อย่างไรก็ตาม เครื่องมือที่ดีจะทำงานได้เต็มประสิทธิภาพ ก็ต่อเมื่อมี อุปกรณ์ประกอบที่พร้อมใช้งานและจัดเก็บอย่างเป็นระบบ ไม่ว่าจะเป็นน็อต สกรู อะไหล่ชิ้นเล็ก หรือเครื่องมือที่ต้องหยิบใช้บ่อย หากจัดเก็บไม่ดี ก็อาจทำให้เสียเวลาค้นหา หรือเกิดความเสียหายโดยไม่จำเป็น

หากคุณกำลังมองหาแหล่งรวมอุปกรณ์งานช่างคุณภาพ ไม่ว่าจะเป็น น็อต สกรู หรืออุปกรณ์จัดเก็บ เช่น กล่องใส่อะไหล่ หรือ ที่แขวนเครื่องมือช่าง (Pegboard) ที่ช่วยให้พื้นที่ทำงานเป็นระเบียบและหยิบใช้งานได้สะดวก สามารถเข้าไปเลือกชมสินค้าได้ที่ KACHA หรือติดต่อ 092-262-6250 หรือ Line @kachathai ได้เลยนะคะ