ประเภทของชั้นวาง “Rack วางสินค้า” ในโกดัง คลังสินค้า มีอะไรบ้าง?

การบริหารคลังสินค้าให้มีประสิทธิภาพจำเป็นต้องมี Rack วางสินค้า ตัวช่วยสำคัญที่ช่วยจัดการสต็อกให้เป็นระบบ ใช้พื้นที่ได้คุ้มค่า หยิบ-จ่ายสินค้าได้รวดเร็ว และลดต้นทุนในระยะยาว บทความนี้ Kacha จะพาคุณไปรู้จักประเภทของ Rack วางสินค้าในโกดังและคลังสินค้า พร้อมแนวทางเลือกใช้งานให้เหมาะกับธุรกิจของคุณมากที่สุดค่ะ

Rack วางสินค้า คือ โครงสร้างชั้นวางที่ออกแบบมาเพื่อใช้จัดเก็บสินค้า วัตถุดิบ ใช้เพิ่มพื้นที่ใช้สอยภายในโกดัง คลังสินค้า โรงงาน ศูนย์กระจายสินค้า หรือหน้าร้าน ให้เกิดประโยชน์สูงสุด มีจุดประสงค์หลักเพื่อ เพิ่มความเป็นระเบียบ ใช้พื้นที่ให้คุ้มค่า และช่วยให้การหยิบ-จัดเก็บสินค้าเป็นไปอย่างรวดเร็วและปลอดภัย แทนการวางสินค้าซ้อนกันบนพื้นซึ่งเสี่ยงต่อความเสียหายและยากต่อการจัดการ

Rack วางสินค้าในอุตสาหกรรม ไม่ได้เป็นเพียงชั้นวางทั่วไป แต่ถูกออกแบบตามหลักวิศวกรรม เพื่อรองรับน้ำหนักในระดับต่าง ๆ ตั้งแต่สินค้าขนาดเล็ก ไปจนถึงพาเลทหนักหลายตัน รวมถึงสามารถใช้งานร่วมกับอุปกรณ์ขนย้าย เช่น รถโฟล์คลิฟท์ รถแฮนด์ลิฟท์ หรือระบบอัตโนมัติในคลังสินค้าได้

Rack วางสินค้า มีความสำคัญอย่างมากสำหรับโกดังและคลังสินค้าต่าง ๆ ทั้งช่วยเพิ่มพื้นที่จัดเก็บ ลดความเสียหายของสินค้า ลดเวลาและต้นทุนในการจัดการสต็อก และสุดท้ายคือเพิ่มความปลอดภัยให้กับผู้ปฏิบัติงาน โดยมีรายละเอียดดังนี้ค่ะ

• เพิ่มพื้นที่จัดเก็บ Rack วางสินค้า ช่วยเปลี่ยนพื้นที่ว่างให้มีประโยชน์ เพิ่มความจุในการจัดเก็บโดยไม่ต้องขยายพื้นที่ เก็บสินค้าได้มากขึ้น 2-3 เท่าในพื้นที่เท่าเดิม
• ลดความเสียหายของสินค้า ลดการกดทับของสินค้าที่วางซ้อนกัน ช่วยปกป้องสินค้า และช่วยให้อากาศถ่ายเทได้ดี ลดความชื้นและการสะสมของฝุ่น
• ลดเวลาและต้นทุนในการจัดการสต็อก ทำงานได้อย่างเป็นระบบและรวดเร็ว เมื่อสินค้าถูกจัดเรียงเป็นระเบียบ พนักงานจะค้นหาและหยิบสินค้าได้รวดเร็วขึ้น ลดความผิดพลาดในการเช็กสต็อก เพิ่มความเร็วในการทำงานได้มาก
• เพิ่มความปลอดภัยให้กับผู้ปฏิบัติงาน โครงสร้าง Rack ที่ได้มาตรฐานจะช่วยป้องกันสินค้าล้มหล่นทับพนักงาน และสร้างช่องทางเดินรถ (Aisle) ที่ชัดเจน ลดอุบัติเหตุจากรถยกได้ค่ะ

ประเภทของ Rack วางสินค้า มี 10 ประเภทใหญ่ ๆ หากเลือกประเภทชั้นวางได้ถูกต้อง จะทำให้ตรวจเช็กสต็อกง่าย แยกหมวดหมู่ชัดเจน จะช่วยลดเวลาทำงานได้ถึง 30-50% ช่วยลดอุบัติเหตุจากการวางของไม่เป็นระเบียบหรือชั้นวางรับน้ำหนักไม่ไหว และเพิ่มพื้นที่จัดเก็บได้อย่างมหาศาล

Micro Rack คือ ระบบชั้นวางสินค้าอเนกประสงค์ ที่เหมาะสำหรับจัดเก็บสินค้าที่มีขนาดเล็ก-กลาง หรือสินค้าที่มีน้ำหนักได้ตั้งแต่ 150-250 กก. เช่น เครื่องมือช่าง อุปกรณ์สำนักงาน เฟอร์นิเจอร์ ชิ้นส่วนยานยนต์ ชิ้นส่วนอิเล็กโทรนิก อุตสาหกรรมยา เป็นต้น เหมาะสำหรับการจัดเก็บสินค้าทั่วไปที่มีขนาดเล็กถึงกลาง

จุดเด่น

• โครงสร้างแบบ Knock-Down ไม่ใช้น็อต
• ประกอบง่าย เคลื่อนย้ายสะดวก
• ปรับระดับชั้นได้ตามขนาดสินค้า
• ใช้พื้นที่น้อย เหมาะทั้งบ้าน ออฟฟิศ และคลังสินค้า

ชั้นวางสินค้า Micro Rack สามารถใช้งานทั้งในบ้าน ออฟฟิศ คลังสินค้า และโรงงานอุตสาหกรรม 

ตัวเลือกชั้นเหล็กวางของ สินค้าแนะนำจาก Kacha

ชั้นวางของเหล็ก

ชั้นวางเหล็กฉาก

ชั้นวางตะแกรงเหล็ก

ชั้นวางสินค้าขนาดกลาง สำหรับจัดเก็บสินค้าที่มีขนาดกลาง หรือ สินค้าที่มีน้ำหนักได้ตั้งแต่  250-500 กก. เช่น กล่องลัง ชิ้นส่วนอะไหล่ แพ็คสินค้า พาเลทขนาดกลาง เป็นต้น 

จุดเด่น

• ลักษณะของแผ่นชั้นวางจะยาว สามารถปรับความสูงให้เหมาะกับสินค้าได้
•  วัสดุที่ใช้ผลิตเป็นแผ่นชั้นวาง มีให้เลือกหลายแบบ เช่น ไม้อัด แผ่นเหล็ก ตะแกรง 

นิยมใช้วางโชว์ขายสินค้า จัดเก็บสินค้าทั่วไป และสต็อกสินค้าในโรงงาน โกดัง คลังสินค้าต่าง ๆ

ชั้นวาง Multi-Tier Shelving หรือ ชั้นวางหลายชั้นแนวสูง หรือ ชั้นวางซ้อนหลายชั้น เป็นชั้นวางสินค้าอุตสาหกรรมขนาดกลาง เหมาะกับการใช้งานในพื้นที่แนวสูง มีการเชื่อมโยงตะแกรงโดยรอบ และระหว่างชั้น มีราวกันตก ชานชาลา และบันไดสำหรับขึ้น-ลง

จุดเด่น

• โครงสร้างทั้งหมดสามารถถอดประกอบเพิ่มหรือลดชั้นได้ ช่วยประหยัดพื้นที่ในแนวราบได้เป็นอย่างดี
• ใช้พื้นที่แนวตั้งได้คุ้มค่า
• เพิ่มพื้นที่จัดเก็บโดยไม่ต้องขยายอาคาร
• ใช้พื้นที่แนวตั้งได้คุ้มค่า

ชั้นวางสินค้า Selective Rack เป็นชั้นวางอุตสาหกรรม ที่ได้รับความนิยมมากที่สุดในคลังสินค้าขนาดใหญ่ และในโรงงาน 

จุดเด่น

• โครงสร้างแข็งแรง รับน้ำหนักได้ดี 
• ปรับระยะห่างระหว่างชั้นได้ 
• สามารถเลือกหยิบสินค้าที่ต้องการได้ทันที 
• ใช้งานร่วมกับอุปกรณ์เคลื่อนย้ายได้หลากหลาย เหมาะกับการจัดเก็บพาเลทสินค้า

การติดตั้งใช้งานควรเว้นช่องทาง รถยก (Forklift)  ไม่น้อยกว่า 3.2 เมตร สำหรับวิ่งนำสินค้าเก็บหรือนำออก มีข้อเสีย คือ ทำให้คลังสินค้าที่มีพื้นที่จำกัด ต้องเว้นเผื่อระยะทางเพื่อเดินรถ เหมาะกับการใช้งานในโรงงานอุตสาหกรรม และคลังสินค้าขนาดใหญ่

Rack Mobile Rack เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ชั้นวางสินค้าแบบเคลื่อนที่ มีลักษณะเป็น Pallet Rack ชั้นวางตั้งอยู่บนฐานทั้งชุด ใช้มอเตอร์ไฟฟ้าในการขับเคลื่อนให้ชั้นวางเลื่อนไปมาบนราง รองรับน้ำหนักได้ตั้งแต่ 500- 1,000 กก.ต่อชั้น 

จุดเด่น

• ลดการใช้พื้นที่ทางเดิน
• ประหยัดพลังงานในห้องควบคุมอุณหภูมิ

นิยมใช้ในอุตสาหกรรมสารเคมี อุตสาหกรรมผลิตชิ้นส่วนยานยนต์ สี ผลิตภัณฑ์ไฟฟ้า อุตสหกรรมห้องเก็บความเย็น เนื่องจากเป็นการจัดเก็บที่มีความหนาแน่นสูง ช่วยลดพื้นที่ในการจัดเก็บสินค้า รวมถึงลดการสูญเสียพลังงานได้

Rack แคนทีริเวอร์ หรือ แบบเสาเดียว ถูกออกแบบมาเพื่อจัดเก็บสินค้าที่มีลักษณะเรียวยาว ท่อน หรือมีลักษณะเป็นวงแหวน เช่น ท่อนไม้ แผ่นกระดาษ ท่อ อะลูมิเนียมเส้น เหล็กรูปประภัณฑ์ เป็นต้น รับน้ำหนักได้ตั้งแต่ 200-2,000 กก. ต่อชั้น 

จุดเด่น

• ท่อนแขนชั้นวาง สามารถออกแบบให้รับน้ำหนักได้ตามต้องการ 
• สามารถปรับระดับขึ้น-ลงให้เหมาะกับชนิดสินค้าที่จัดเก็บได้

ช่วยจัดเก็บสินค้าให้เป็นระเบียบมากขึ้น ช่วยหาสินค้าได้สะดวกยิ่งขึ้น 

ชั้นวางสินค้าแบบไดร์ฟอิน มีลักษณะคล้ายอุโมงค์ ออกแบบให้วางสินค้าในแนวลึก เหมาะสำหรับ จัดเก็บสินค้าชนิดเดียวกัน แต่มีปริมาณมาก การจัดคลังสินค้าในระบบนี้ สินค้าที่เก็บก่อนจะออกก่อน (First In- Last Out) คือ การนำสินค้าที่เข้าคลังก่อนมาใช้งาน และหมุนเวียนก่อน เพื่อลดความเสื่อมสภาพ และรักษามูลค่าของสินทรัพย์โดยรวม 

จุดเด่น

• Rack วางสินค้าแบบนี้ สามารถจัดเก็บได้ในทั้งในรูปแบบ One Way และ Flow Through เข้าด้านหน้า และออกด้านหลังได้ 
• สามารถจัดเก็บสินค้าได้สูงถึง 10 เมตร ขึ้นอยู่กับประเภทของรถยก

Rack วางสินค้าระบบนี้จะมีลูกกลิ้งอยู่ใต้พาเลท สินค้าจะเคลื่อนที่เข้าไปจัดเก็บในแนวลึก และเบิกจ่ายทางด้านหลัง เหมาะสำหรับจัดเก็บสินค้าที่มีอายุในการเก็บรักษาหรือสินค้าที่ต้องมีการหมุนเวียน สินค้าที่มาก่อนต้องออกก่อน FIFO (First-In First-Out) เช่นเดียวกับ Drive In 

จุดเด่น

• เคลื่อนย้ายสินค้ารวดเร็ว 
• เพิ่มความเร็วในการจัดการสต็อก
• ลดความผิดพลาดในการหยิบสินค้า ตรวจเช็คได้ถูกต้อง 
• ช่วยลดแรงงานคน

ชั้นวางสินค้าอุตสาหกรรมที่ผสมผสานระหว่างระบบ Drive-In Racking และ FIFO Racking ลักษณะเป็นชั้นวางขนาดใหญ่ และมีช่วงลึก (Multi-Deep) สามารถเก็บสินค้าได้เป็นจำนวนมาก สินค้าที่มาใหม่จะถูกจัดเก็บไว้ด้านหน้า สินค้าที่จัดเก็บก่อนจะถูกดันไปด้านหลัง (Push-Back) สินค้าจะเข้า-ออก ผ่านช่องทางเดียวกัน 

จุดเด่น

• ประหยัดพื้นที่ในโกดังสำหรับการเดินรถ Rack วางสินค้า 

เหมาะกับสินค้าที่ไม่มีปัญหาการตกรุ่น หมดอายุ หรือเสื่อมสภาพ

ชั้นวางสินค้า Mezzanine Floor Rack หรือ ชั้นลอย เป็นชั้นวางสินค้าอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ 

จุดเด่น

• โครงสร้างเป็นแบบน็อคดาวน์ (knock-down) สามารถต่อเติม และรื้อถอนได้สะดวก 
• มีบันไดขึ้น-ลง ช่วยเพิ่มพื้นที่ใช้สอยให้กับพื้นที่เดิมที่มีอยู่ โดยไม่ต้องต่อเติมอาคาร ออกแบบมา เพื่อคลังสินค้าที่มีพื้นที่จำกัด

1. พาเลท โกดัง หรือคลังสินค้าขนาดใหญ่ มักเก็บสินค้าไว้บนพาเลท เพื่อให้ง่ายต่อการเคลื่อนย้าย ซึ่งประเภท และขนาดของพาเลท จะเป็นตัวกำหนดว่า ประเภทขชั้นวาง ที่จะติดตั้งควรมี “ความกว้าง” และ “ความลึก” เท่าไหร่
2. สินค้าที่จัดเก็บ ขนาดและน้ำหนักของสินค้า เป็นตัวกำหนดประเภท ขนาด และน้ำหนักของพาเลท ส่วนชนิดสินค้ากำหนดการเลือก ประเภทของชั้นวาง เช่น สินค้าต้องเข้าก่อนออกก่อน หรือเข้าก่อนออกทีหลัง
3. พื้นที่ในคลังสินค้า พื้นที่ และลักษณะของคลังสินค้า มีผลต่อการเลือกขนาด และโครงสร้างของ Rack วางสินค้า เพื่อให้ใช้พื้นที่คลังสินค้าให้เกิดประโยชน์สูงสุด
4. ชนิดของรถยก พิจารณารถโฟล์คลิฟท์ว่า สามารถยกสินค้าที่วางอยู่บนชั้นวางได้สูงแค่ไหน หันหน้าเข้า หันหน้าออก ยกสินค้า หรือเบิกจ่ายสินค้าต่าง ๆ ได้สะดวกหรือไม่
5. ระบบการหมุนเวียนสินค้า หากมีสินค้าจำนวนมาก จำเป็นต้องหมุนเวียนอย่างรวดเร็ว มีการนำเข้า และเบิกจ่ายสินค้าอยู่เกือบตลอดเวลา จำเป็นต้องใช้รถยกที่มีขีดความสามารถในการทำงานได้ตลอดเวลา รวมถึงควรใช้ ประเภทของชั้นวาง กึ่งอัตโนมัติ หรืออัตโนมัติได้

• หมั่นตรวจเช็กสภาพชั้นวางสินค้าอย่างสม่ำเสมอ และไม่ควรใช้ชั้นวางสินค้าที่ชำรุด หรือมีความไม่สมบูรณ์
• สินค้าที่จัดเก็บ ต้องมีความเหมาะสมกับ ประเภทของชั้นวาง ในคลังสินค้าแต่ละประเภท
• ไม่ควรวางสินค้าที่น้ำหนักเกินกว่าค่าที่ชั้นวางของระบุไว้ เพราะอาจทำให้ Rack วางสินค้าพัง ล้ม หรือเสียหายได้
• ชั้นวางสินค้าในคลังสินค้าที่มีขนาดใหญ่และสูงมาก ควรมีอุปกรณ์ช่วยอำนวยความสะดวก เพื่อความปลอดภัยในการจัดวาง และหยิบสินค้า

ขอบคุณข้อมูลจาก : PACKHAI

Rack วางสินค้า ไม่ได้เป็นเพียงชั้นเหล็กธรรมดา แต่คือ โครงสร้างสำคัญที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพ ความปลอดภัย และต้นทุนระยะยาวของธุรกิจ การเลือก Rack ให้เหมาะกับสินค้า พื้นที่ และระบบการทำงาน จะช่วยให้งานในคลังสินค้าเป็นไปอย่างมีศักยภาพ ผู้ประกอบการจึงควรศึกษาข้อมูลของอุปกรณ์ชิ้นนี้อย่างละเอียด เพื่อความเหมาะสมในการเก็บสินค้าแต่ละชนิด และอย่าลืมศึกษาข้อควรระวังในการใช้งาน รวมถึงฝึกอบรมผู้ปฏิบัติงานให้มีความชำนาญก่อนใช้งานร่วมกับอุปกรณ์เสริม เช่น รถยก หรืออุปกรณ์ Safety ต่าง ๆ เพื่อความปลอดภัยตลอดการใช้งาน