อัปเดตเมื่อ วันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2026
สแตนเลสสตีล Stainless Steel คืออะไร รู้จัก “เหล็กกล้าไร้สนิม” ยอดนิยมให้มากขึ้น!
ของที่ทำจาก สแตนเลสสตีล (Stainless Steel) อยู่รอบตัวเราไปหมด ลองมองซ้ายมองขวาดูสิคะ ต้องเจออย่างน้อยหนึ่งชิ้นแน่ ๆ อาจจะเป็นหม้อ ช้อนส้อม ราวบันได น็อต สกรู ฯลฯ แต่ของที่อยู่ใกล้ตัวเราขนาดนี้ เรารู้จักมันดีรึยังนะ? บทความนี้เราเลยจะพาทุกคนไปรู้จัก สแตนเลสสตีล ให้มากขึ้น ว่ามันคืออะไร มีกี่ประเภท ใช้ทำอะไร? พร้อมข้อดีข้อเสียที่ควรรู้ เพื่อให้ทุกคนเลือกใช้ได้อย่างเหมาะสมและคุ้มค่าที่สุดค่ะ!
สแตนเลสสตีล คืออะไร?
สแตนเลสสตีล คือ โลหะผสม (Alloy) ชนิดหนึ่ง ที่มี เหล็ก (Iron) เป็นส่วนประกอบหลัก (เหมือนกับเหล็กทั่วไปค่ะ) มีอีกชื่อที่คนไทยเรียกกันนั่นก็คือ เหล็กกล้าไร้สนิม
แต่สิ่งที่ทำให้สแตนเลสพิเศษและแตกต่าง จากเหล็กที่เราเห็นทั่วไป คือการเติม “ตัวเอก” เข้าไปอย่างน้อย 1 ตัว นั่นก็คือ โครเมียม (Chromium) นั่นเองค่ะ แล้วมันพิเศษยังไง เราจะอธิบายให้ทุกคนเข้าใจเองค่ะ
โครเมียม สูตรลับที่ทำให้สแตนเลสสตีล “ไม่เป็นสนิม”
การที่สแตนเลสสามารถ ต้านทานการกัดกร่อน (Rust Resistance) หรือที่เราเรียกกันว่า “ไม่เป็นสนิม” ได้นั้น เป็นเพราะการมี โครเมียม ผสมอยู่ค่ะ
- โครเมียม จะทำปฏิกิริยากับออกซิเจนในอากาศ (ซึ่งเกิดขึ้นเร็วมาก) และจะเกิดเป็น ฟิล์มบางเฉียบ ที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า เรียกว่า โครเมียมออกไซด์ (Chromium Oxide Layer) เคลือบผิวของสแตนเลสไว้
- ฟิล์มนี้เปรียบเสมือน เกราะป้องกันตัวเอง ที่จะคอยกั้นไม่ให้ความชื้นและออกซิเจนเข้าไปทำปฏิกิริยากับเนื้อเหล็กด้านใน แถมซ่อมตัวเองได้เมื่อเกิดรอยขีดข่วนเล็ก ๆ นี่เลยเป็นเหตุผลที่ทำให้สแตนเลส “ไม่เป็นสนิม” นั่นเองค่ะ
องค์ประกอบอื่น ๆ ที่สำคัญของสแตนเลสสตีล
นอกจากโครเมียมแล้ว ยังมีธาตุอื่น ๆ ที่ถูกเติมเข้าไปเพื่อปรับปรุงคุณสมบัติต่าง ๆ ให้ดียิ่งขึ้นไปอีก เช่น
- นิกเกิล (Nickel) ช่วยเพิ่มความต้านทานการกัดกร่อน โดยเฉพาะจากกรด ทำให้สามารถขึ้นรูป (ปั๊ม ดัด) ได้ง่าย และที่สำคัญคือทำให้สแตนเลส ไม่ดูดแม่เหล็ก (สำหรับบางเกรด)
- โมลิบดีนัม (Molybdenum) ทำให้สแตนเลสมีความทนทานต่อการกัดกร่อนสูงขึ้นไปอีก โดยเฉพาะการกัดกร่อนจาก คลอไรด์ (Chloride) เช่น น้ำเกลือ หรือสภาพแวดล้อมใกล้ทะเล
- คาร์บอน (Carbon) ช่วยเพิ่มความแข็งแรงให้กับสแตนเลส แต่ถ้ามีมากเกินไปอาจทำให้ความสามารถในการเชื่อมและทนการกัดกร่อนลดลง
สำหรับคนที่อยากรู้ความแตกต่างของเหล็กและสแตนเลสเพิ่มเติม อ่านได้เลยใน เหล็กกับสแตนเลส ต่างกันยังไง?
สแตนเลสสตีล มีกี่ประเภท
โดยทั่วไป สแตนเลสสตีล สามารถแยกได้เป็น 5 กลุ่มหลัก (หรือ 5 ประเภท) คือ กลุ่มออสเทนนิติก (Austenitic), กลุ่มเฟอร์ริติก (Ferritic), กลุ่มมาร์เทนซิติก (Martensitic), กลุ่มดูเพล็กซ์ (Duplex) และ กลุ่มเหล็กกล้าชุบแข็งแบบตกผลึก (Precipitation Hardening) ตามเราไปเจาะลึกแต่ละประเภทกันเลยดีกว่าค่ะ!
กลุ่มออสเทนนิติก (Austenitic)
ถือเป็นกลุ่มที่ ได้รับความนิยมมากที่สุดในโลก มากกว่า 70% ของสแตนเลสทั้งหมดที่เราใช้กันเลยทีเดียวค่ะ
- ส่วนผสมเด่น มี เหล็ก, โครเมียม ผสมกับ นิกเกิล บางเกรดจะมีโมลิบดีนัม (Mo) เพื่อเพิ่มความทนเคมี
- คุณสมบัติเด่น ได้แก่
- ทนสนิมได้ดีเยี่ยม โดยเฉพาะเกรดที่ผสมนิกเกิลสูง
- ขึ้นรูปง่าย มีความเหนียวสูง สามารถดัด พับ ขึ้นรูปทรงต่าง ๆ ได้ดีมาก
- ไม่เป็นแม่เหล็ก (non-magnetic) แม่เหล็กดูดไม่ติด เป็น วิธีเช็คสแตนเลสแท้ ที่ง่ายและสะดวกมากที่สุดที่เราสามารถตรวจเช็คได้เลยค่ะว่าสแตนเลสที่ซื้อมาเป็นเกรดไหน (ยกเว้นบางกรณีที่ผ่านการขึ้นรูปเย็นมาก ๆ อาจมีแม่เหล็กดูดติดได้เล็กน้อย)
- ตัวอย่างเกรดยอดนิยม เช่น
- สแตนเลส 304 ถือเป็นเกรดที่ All-Rounder ที่สุดแล้วค่ะ เป็นที่รู้จักในชื่อ “18/8” (โครเมียม 18%, นิกเกิล 8%) ใช้ทำเครื่องครัว, อ่างล้างจาน, ชั้นวางของสแตนเลส, อุปกรณ์ในโรงงานอาหารและยา, ราวบันได, งานสถาปัตยกรรม
- สแตนเลส 316 เป็นเกรดที่ทนสารเคมีและน้ำทะเล มีการเพิ่ม โมลิบดีนัม (Molybdenum) เข้าไป ทำให้ทนทานต่อการกัดกร่อนจากคลอไรด์ (ไอเกลือ, น้ำทะเล, สารเคมีรุนแรง) ได้มากกว่า 304 เหมาะสำหรับอุตสาหกรรมเคมี, อุปกรณ์ทางการแพทย์, งานทางทะเล
- สแตนเลส 201/202 เป็นเกรดที่ใช้แมงกานีสมาแทนที่นิกเกิลบางส่วนเพื่อลดต้นทุน ทำให้ราคาย่อมเยากว่า แต่ความทนทานต่อการกัดกร่อนจะต่ำกว่า 304 มักใช้ในงานที่ต้องการความเงาแต่สภาพแวดล้อมไม่รุนแรง เช่น โต๊ะสแตนเลส
ทุกคนสามารถเช็คว่าสแตนเลสที่ใช้อยู่เป็น สแตนเลสกลุ่มออสเทนนิติก ง่าย ๆ ด้วยการใช้ แม่เหล็กแรงสูง ทดสอบ ถ้าแม่เหล็กไม่ดูด (หรือดูดติดเพียงเล็กน้อยเพราะผ่านกระบวนการขึ้นรูป อาจมีคุณสมบัติเป็นแม่เหล็กได้บ้าง) แต่ถ้าแม่เหล็กดูดติดแน่น แสดงว่าสแตนเลสที่เราใช้อยู่เป็นสแตนเลสเกรดอื่นนั่นเอง
กลุ่มเฟอร์ริติก (Ferritic)
กลุ่มนี้มีความใกล้เคียงกับเหล็กกล้าคาร์บอนเลยค่ะ แต่ว่ามีจะโครเมียมผสมอยู่ ถือเป็นสแตนเลสที่มีราคาย่อมเยาเลยทีเดียวค่ะ
- ส่วนผสมเด่น มี เหล็ก, โครเมียม เป็นหลัก แต่มีคาร์บอน และนิกเกิลต่ำ (หรือไม่มีเลย) จึงทำให้ราคาถูกลงมาก
- คุณสมบัติเด่น ได้แก่
- เป็นแม่เหล็ก แม่เหล็กดูดติดได้ เป็นคุณสมบัติที่ต่างจากกลุ่มออสเทนนิติกอย่างชัดเจน
- ทนทานต่อความร้อนได้ดี ขยายตัวน้อยกว่ากลุ่มออสเทนนิติก
- ทนสนิมปานกลาง เหมาะกับสภาพแวดล้อมที่ไม่รุนแรง (น้อยกว่า 304)
- ขึ้นรูปง่าย
- ตัวอย่างเกรดยอดนิยม เช่น
- สแตนเลส 430 เป็นเกรดยอดนิยมในกลุ่มนี้ ใช้ทำเครื่องใช้ไฟฟ้า, อ่างล้างจานบางชนิด, งานตกแต่งภายใน, ท่อไอเสียรถยนต์
- สแตนเลส 446 ทนการเกิดออกซิเดชันสูง ใช้ในเตาอบ, เครื่องดูดควัน ฯลฯ
กลุ่มมาร์เทนซิติก (Martensitic)
กลุ่มนี้จะ เน้นความแข็งแรงและความคมเป็นหลัก เพราะมันสามารถนำไป “ชุบแข็ง” (Heat Treatment) เพื่อเพิ่มความแข็งแรงได้ค่ะ!
- ส่วนผสมเด่น มี เหล็ก, โครเมียม และมีปริมาณ คาร์บอน สูงกว่าสองกลุ่มแรก
- คุณสมบัติเด่น ได้แก่
- แข็งแรงและทนต่อการสึกหรอได้สูงมาก สามารถชุบแข็งให้ได้ความแข็งสูงสุด
- เป็นแม่เหล็ก แม่เหล็กดูดติดได้
- ทนสนิมได้พอประมาณ (น้อยกว่า 304, 316)
- ตัวอย่างเกรดยอดนิยม เช่น
- สแตนเลส 410/420/440 ใช้ทำมีด, เครื่องมือแพทย์ที่ต้องมีความคม, ใบมีด, วาล์ว
กลุ่มดูเพล็กซ์ (Duplex)
ชื่อก็บอกอยู่แล้วว่า “Duplex” หมายถึง “คู่” เพราะมันมีโครงสร้างผสมระหว่าง ออสเทนนิติก + เฟอร์ริติก อย่างละครึ่งนั่นเอง!
- ส่วนผสมเด่น มีโครเมียมและโมลิบดีนัมสูง แต่มีนิกเกิลต่ำกว่าออสเทนนิติก บางเกรดอาจมีไนโตรเจน (N) เพื่อเพิ่มความแข็งแรง
- คุณสมบัติเด่น ได้แก่
- ความแข็งแรงสูงมาก มากกว่ากลุ่มออสเทนนิติกเกือบสองเท่า!!
- ทนทานต่อการกัดกร่อนสูงมาก โดยเฉพาะการกัดกร่อนแบบความเค้น (Stress Corrosion Cracking)
- ทนแรงดึงสูง
- มีแม่เหล็กเล็กน้อย
- ตัวอย่างเกรดยอดนิยม เช่น
- สแตนเลส 2205 เป็นเกรดยอดนิยมเลยค่ะ เหมาะสำหรับงานอุตสาหกรรมน้ำมันและแก๊ส, โรงงานกลั่นน้ำ
- สแตนเลส 2507 เป็น Super Duplex สำหรับงานเคมีหนัก เหมาะสำหรับโรงงานเคมี
กลุ่มเหล็กกล้าชุบแข็งแบบตกผลึก (Precipitation Hardening)
กลุ่มนี้พิเศษที่สุด เพราะสามารถ เพิ่มความแข็งแรงด้วยการตกผลึก (Precipitation Hardening) เป็นกลุ่มเฉพาะทางที่ต้องการความแข็งแรงสูงสุด แต่ยังคงความทนทานต่อการกัดกร่อนได้ดี ราคาสูง เหมาะกับใช้เฉพาะงานเฉพาะทาง
- คุณสมบัติเด่น ได้แก่
- ความแข็งแรงมากที่สุดในกลุ่มสแตนเลส เพราะผ่านกระบวนการความร้อนแบบพิเศษ
- ทนสนิมได้ดี ในระดับปานกลางถึงสูง
- ทนแรงดึงสูงสุด (กว่า 1,000 MPa)
- ตัวอย่างเกรดยอดนิยม เช่น
- สแตนเลส 17-4PH มักใช้ในอุตสาหกรรมการบินและอวกาศ, อุปกรณ์ทหาร, อุปกรณ์ที่ต้องการความแม่นยำสูง เช่น ชิ้นส่วนเครื่องบิน, ใบพัด, อุปกรณ์ทางอุตสาหกรรมหนัก
สแตนเลสสตีล เกรดไหนเหมาะกับงานอะไร?
การเลือกสแตนเลสที่เหมาะสมจะช่วยประหยัดต้นทุนและยืดอายุการใช้งานได้มากเลยค่ะ
- งานครัว/ของใช้ในบ้านทั่วไป เลือกเกรด 304 เป็นมาตรฐาน เพราะทนทาน, ขึ้นรูปง่าย และปลอดภัยสำหรับอาหาร
- งานใกล้ทะเล/สารเคมี/สระว่ายน้ำ เลือกเกรด 316 (หรือ 316L ที่คาร์บอนต่ำ เหมาะกับงานเชื่อม) เพราะทนทานต่อคลอไรด์ได้ดีกว่ามาก
- งานที่ต้องใช้ความคม/เครื่องมือตัด เลือกกลุ่ม มาร์เทนซิติก (เช่น เกรด 420) ที่สามารถชุบแข็งได้
- งานที่ต้องการความแข็งแรงสูงมากในสภาพแวดล้อมกัดกร่อนรุนแรง เลือกกลุ่ม ดูเพล็กซ์
ข้อดี VS ข้อเสีย ของสแตนเลสสตีล มีอะไรบ้าง?
แม้จะขึ้นชื่อว่าเป็นวัสดุที่ดีขนาดไหน แต่สแตนเลสสตีลก็มีทั้งข้อดีที่โดดเด่นและข้อจำกัดบางอย่างที่เราควรจะรู้ไว้ ดังนี้ค่ะ
ข้อดีของสแตนเลสสตีล
- ทนสนิม นี่เป็นเหตุผลหลักที่ทุกคนเลือกใช้สแตนเลสสตีลเลยค่ะ ฟิล์มโครเมียมออกไซด์ ทำให้มันทนทานต่อสนิม น้ำ และความชื้นได้ดีมาก
- ถูกสุขลักษณะ (Hygienic) ผิวเรียบลื่น ทำความสะอาดง่าย ไม่เป็นรูพรุน จึงไม่เป็นแหล่งสะสมของแบคทีเรียหรือเชื้อโรค เหมาะสำหรับเครื่องครัวและอุปกรณ์ทางการแพทย์
- ความทนทานและอายุการใช้งานยาวนาน ทนทานต่อแรงกระแทก ไม่แตกหักง่าย และไม่ต้องบำรุงรักษามากนัก ทำให้มีอายุการใช้งานที่คุ้มค่ากับราคา
- ความสวยงาม มีความเงางาม มันวาว ดูสะอาดและทันสมัย สามารถขัดหรือทำลวดลายได้หลากหลายเพื่อใช้งานตกแต่ง
- นำกลับมาใช้ใหม่ได้ 100% เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม สามารถนำไปรีไซเคิลเพื่อผลิตเป็นสแตนเลสใหม่ได้ทั้งหมดเลยด้วยนะ!!
ข้อเสียของสแตนเลสสตีล
- ราคาสูง โดยเฉพาะเกรดที่มีส่วนผสมของนิกเกิลและโมลิบดีนัมสูง (เช่น เกรด 316) จะมีราคาสูงกว่าเหล็กธรรมดามาก
- ค่าการนำความร้อนต่ำ สแตนเลสเป็นตัวนำความร้อนที่ไม่ดีเท่าอะลูมิเนียมหรือทองแดง เลยเป็นสาเหตุที่หม้อสแตนเลสส่วนใหญ่มักจะทำ “ก้นหนา” หรือมีการเสริมวัสดุอื่น ๆ เข้าไปเพื่อช่วยให้ความร้อนกระจายได้ดีขึ้น
- บางเกรดเชื่อมยาก สแตนเลสบางชนิด (เช่น มาร์เทนซิติก) มีข้อจำกัดในการเชื่อมเนื่องจากมีคาร์บอนสูง หรือต้องใช้ความระมัดระวังเป็นพิเศษเพื่อรักษาสมบัติการต้านทานการกัดกร่อน
สแตนเลสสตีล ถือว่าเป็นวัสดุที่มีคุณสมบัติโดดเด่นมากกกก😮 เรียกได้ว่าเป็นวัสดุที่อยู่รอบตัวเราตั้งแต่งานครัวเรือน งานตกแต่งที่ต้องการความสวยงาม ไปจนถึงอุตสาหกรรมหนักที่ต้องการความทนทานต่อการกัดกร่อนและสุขอนามัยที่สูง เชื่อว่าทุกคนที่อ่านมาถึงตรงนี้คงรู้กันแล้วว่าทำไมมันถึงเป็นที่นิยมมากขนาดนี้
ต่อไปนี้ก็อย่าลืมตรวจสอบเกรดและประเภทของสแตนเลสให้เหมาะสมกับการใช้งานนะคะ บทความต่อไปเราจะเอาเรื่องอะไรมาฝาก รอติดตามกันด้วยนะคะ🤩
ขอบคุณข้อมูลจาก
AZoM. Stainless Steels – Specifications, Grades and Properties.
https://www.azom.com/article.aspx?ArticleID=2874
สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม. (2022). มาตรฐานภาชนะและเครื่องใช้เหล็กกล้าไร้สนิมสำหรับอาหาร เฉพาะด้านความปลอดภัย.
https://www.tisi.go.th/data/standard/pdf/TIS4_a3206(1)_25xx.pdf
เพื่อไม่ให้พลาดข่าวสารสำคัญ และโปรโมชั่นพิเศษมากมาย สามารถติดตามเราผ่านช่องทางต่างๆได้หลากหลายช่องทางตามด้านล่างนี้เลย
