สินค้าคงคลัง คืออะไร? มีกี่ประเภท พร้อมเทคนิคบริหารสต็อก ให้ธุรกิจคล่องตัว

การบริหาร สินค้าคงคลัง เป็นหัวใจสำคัญที่ช่วยควบคุมต้นทุนและทำให้ธุรกิจดำเนินงานได้อย่างราบรื่น แต่จะจัดการอย่างไรให้มีสินค้าเพียงพอ ไม่แบกรับสต็อกเกินจำเป็น? Kacha จะพาไปเจาะลึกว่าสินค้าคงคลัง คืออะไร มีกี่ประเภท พร้อมเผยเทคนิคบริหารสต็อกและจัดพื้นที่คลังสินค้าให้คุ้มค่า เพื่อให้ทุกการจัดเก็บตอบโจทย์ธุรกิจได้มากกว่าเดิม!

สินค้าคงคลัง คือ สินค้า วัตถุดิบ หรือสิ่งของที่ธุรกิจเก็บสำรองไว้เพื่อจำหน่าย ใช้ในกระบวนการผลิต หรือสนับสนุนการดำเนินงาน โดยอาจอยู่ในรูปของวัตถุดิบที่รอผลิต สินค้าที่อยู่ระหว่างกระบวนการผลิต สินค้าสำเร็จรูปที่รอจำหน่าย ตลอดจนวัสดุและอุปกรณ์ที่จำเป็นต่อการซ่อมบำรุง

ทำไมการบริหารสินค้าคงคลังจึงสำคัญ?

• ลดต้นทุนการจัดเก็บ ลดโอกาสที่สินค้าจะสะสมมากเกินความจำเป็น จนเกิดค่าใช้จ่ายด้านพื้นที่และการดูแลรักษา
• ป้องกันปัญหาสินค้าขาดมือ ช่วยให้มีสินค้าและวัตถุดิบเพียงพอต่อความต้องการของลูกค้าและแผนการผลิต
• เพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน เมื่อรู้จำนวนและตำแหน่งจัดเก็บสินค้าอย่างชัดเจน ก็จะช่วยให้ตรวจนับและหยิบสินค้าได้สะดวกขึ้น
• วางแผนธุรกิจได้แม่นยำขึ้น ข้อมูลสต็อกช่วยประกอบการตัดสินใจสั่งซื้อ วางแผนผลิต และประเมินต้นทุนได้ดีขึ้น

การบริหารสินค้าคงคลังให้มีประสิทธิภาพ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับการควบคุมจำนวนสินค้าเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงการจัดเก็บและบริหารพื้นที่ให้เหมาะสมกับลักษณะธุรกิจด้วย ศึกษาเพิ่มเติมได้ที่บทความ คลังสินค้ามีกี่ประเภท เพื่อเลือกแนวทางจัดเก็บให้ตอบโจทย์การดำเนินงาน

รู้ไหมว่า สินค้าคงคลังไม่ได้มีแค่สินค้าสำเร็จรูปที่รอจำหน่ายเท่านั้น แต่ยังรวมถึงวัตถุดิบที่รอเข้าสู่กระบวนการผลิต สินค้าที่ยังอยู่ระหว่างการผลิต และวัสดุหรืออุปกรณ์ที่ใช้ซ่อมบำรุงเครื่องจักรอีกด้วย แล้ว สินค้าคงคลังมีอะไรบ้าง ทั้ง 4 ประเภทแตกต่างกันอย่างไร? ตาม KACHA ไปทำความรู้จักพร้อม ๆ กันเลย!

หรือ Raw Materials: RM คือ วัตถุดิบที่ธุรกิจเตรียมไว้สำหรับผลิตหรือแปรรูปเป็นสินค้า เช่น เหล็ก พลาสติก แป้ง และน้ำตาล การบริหารวัตถุดิบให้เพียงพอและจัดซื้อได้ทันเวลา ช่วยป้องกันปัญหาการผลิตหยุดชะงัก

หรือ Work in Process: WIP คือ วัตถุดิบหรือสินค้าที่อยู่ระหว่างกระบวนการผลิต แต่ยังไม่เสร็จสมบูรณ์ เช่น ชิ้นส่วนเครื่องจักรที่รอประกอบ หรือเสื้อผ้าที่รอตรวจสอบคุณภาพ

หรือ Finished Goods: FG คือ สินค้าที่ผ่านกระบวนการผลิตและตรวจสอบคุณภาพเรียบร้อยแล้ว พร้อมจำหน่ายหรือส่งมอบให้ลูกค้า เช่น เครื่องใช้ไฟฟ้า เสื้อผ้า และสินค้าบรรจุหีบห่อ

หรือ MRO Supplies คือ วัสดุและอุปกรณ์ที่ใช้ในการบำรุงรักษา ซ่อมแซม และสนับสนุนการดำเนินงาน เช่น น้ำมันหล่อลื่น อะไหล่เครื่องจักร และอุปกรณ์ช่าง

สินค้าคงคลังแต่ละประเภทมีลักษณะและข้อกำหนดในการจัดเก็บต่างกัน การเลือกอุปกรณ์จัดเก็บให้เหมาะสมจึงช่วยให้จัดหมวดหมู่สินค้าได้ง่ายขึ้น แนะนำให้ใช้ ชั้นวางของเหล็ก สำหรับจัดเก็บวัตถุดิบ อะไหล่ หรือสินค้าสำเร็จรูปให้เป็นระเบียบและหยิบใช้งานสะดวก

หลังจากที่รู้กันไปแล้วว่า สินค้าคงคลังมีกี่ประเภท และแต่ละประเภทมีอะไรบ้าง อีกหนึ่งสิ่งสำคัญที่ช่วยให้ธุรกิจจัดการสต็อกได้อย่างมีประสิทธิภาพ คือการเลือกระบบควบคุมสินค้าคงคลังให้เหมาะสม มาดู 3 ระบบ ที่ช่วยให้การจัดการสต็อกเป็นระเบียบ ลดความผิดพลาด และวางแผนสินค้าได้ง่ายขึ้นกัน!

1. ระบบ ABC Analysis
เป็นการจัดกลุ่มสินค้าตามมูลค่าการใช้หรือมูลค่าการถือครอง เพื่อกำหนดระดับความสำคัญในการควบคุม แบ่งเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่

• • กลุ่ม A : สินค้ามูลค่าสูง ควรติดตามและวางแผนจัดซื้ออย่างใกล้ชิด
  • กลุ่ม B : สินค้ามูลค่าปานกลาง ควบคุมตามความสำคัญและความเสี่ยง
  • กลุ่ม C : สินค้ามูลค่าต่ำกว่า ใช้วิธีควบคุมที่เรียบง่ายได้ แต่ต้องมีเพียงพอต่อการใช้งาน

ข้อดี : บอกความเคลื่อนไหวของสินค้าในแต่ละกลุ่มได้ชัดเจน ช่วยให้การกระจายการซื้อสินค้าไปยัง supplier หลาย ๆ รายตามสายโซ่อุปทาน

2. ระบบตรวจนับและบันทึกแบบต่อเนื่อง (Perpetual Inventory System)
เป็นระบบที่บันทึกยอดสินค้าทุกครั้งที่มีการรับเข้า จ่ายออก หรือเคลื่อนย้าย ทำให้ติดตามยอดคงเหลือได้อย่างต่อเนื่อง เหมาะกับธุรกิจที่มีสินค้าหมุนเวียนบ่อยหรือมีหลาย SKU โดยต้องบันทึกข้อมูลให้ถูกต้องและตรวจนับสินค้าจริงควบคู่กัน

ข้อดี : มีสินค้าคงคลังเผื่อขาดมือน้อยกว่า นอกจากนี้ยังสามารถตรวจสินค้าแต่ละตัวอย่างอิสระแบบเจาะจงเข้มงวดเฉพาะรายการได้

3. ระบบตรวจนับตามรอบเวลา (Periodic Inventory System)
เป็นระบบที่ตรวจนับและปรับปรุงยอดสินค้าตามรอบที่กำหนด เช่น รายสัปดาห์หรือรายเดือน เหมาะกับธุรกิจที่มีรายการสินค้าไม่ซับซ้อนหรืองบประมาณจำกัด อย่างไรก็ตาม ควรกำหนดรอบตรวจนับให้เหมาะสม เพื่อให้ข้อมูลสต็อกใกล้เคียงกับจำนวนสินค้าจริง

ข้อดี : ใช้เวลาน้อยกว่าและเสียค่าใช้จ่ายในการควบคุมน้อยกว่า ช่วยลดค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับเอกสาร ลดค่าใช้จ่ายในการสั่งซื้อ และสะดวกต่อการตรวจนับ

การบริหารสินค้าคงคลังที่ดี ต้องรู้จำนวนสินค้า ตำแหน่งจัดเก็บ และจังหวะเติมสต็อก เพื่อช่วยลดข้อผิดพลาดและเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน

เมื่อมีระบบควบคุมที่เหมาะสมแล้ว การบริหารสต็อกอย่างเป็นระบบก็สำคัญไม่แพ้กัน ตั้งแต่ กำหนดรหัสสินค้า วางแผนปริมาณสต็อก กำหนดจุดสั่งซื้อซ้ำ ตรวจนับสินค้าสม่ำเสมอ วางแผนรับมือช่วงเทศกาล และจัดทำรายงานสินค้าคงคลัง มาดู 6 เทคนิคที่ช่วยลดความผิดพลาด และควบคุมต้นทุนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

1. กำหนดรหัสสินค้า (SKU) ให้ชัดเจน
   กำหนดรหัสเฉพาะให้สินค้าแต่ละรายการ พร้อมระบุชื่อ ขนาด รุ่น หรือคุณสมบัติที่จำเป็น เพื่อป้องกันความสับสนระหว่างสินค้าที่มีลักษณะใกล้เคียงกัน และช่วยให้การตรวจนับ หยิบสินค้า และจัดส่งทำได้ง่ายขึ้น
2. วางแผนปริมาณสต็อกจากข้อมูลความต้องการ
   พิจารณายอดขายย้อนหลัง แนวโน้มความต้องการของลูกค้า แผนการผลิต และระยะเวลาจัดซื้อ เพื่อกำหนดปริมาณสินค้าสำรองที่เหมาะสม 
3. กำหนดจุดสั่งซื้อซ้ำ (Reorder Point)
   จุดสั่งซื้อซ้ำ คือ ระดับสินค้าคงเหลือที่ควรเริ่มสั่งซื้อเพิ่มเติม เพื่อให้มีสินค้าเพียงพอระหว่างรอของจากผู้ขาย ทั้งนี้ต้องปรับค่าตามความผันผวนของยอดขายและความน่าเชื่อถือของผู้ขายด้วย
4. ตรวจนับสินค้าและเปรียบเทียบกับข้อมูลในระบบ
   กำหนดรอบตรวจนับตามความสำคัญของสินค้า หรือใช้วิธี Cycle Counting เพื่อตรวจสอบทีละส่วน เพื่อช่วยลดปัญหาสต็อกคลาดเคลื่อน หากต้องการเรียนรู้ขั้นตอนอย่างละเอียด ลองอ่าน วิธีนับสต๊อกสินค้า เพื่อวางระบบตรวจนับให้แม่นยำยิ่งขึ้น
5. วางแผนรับมือช่วงเทศกาลและความต้องการที่เปลี่ยนแปลง
   วางแผนสต็อกล่วงหน้าตามฤดูกาล แคมเปญส่งเสริมการขาย และความต้องการของลูกค้า พร้อมทบทวนแผนอย่างสม่ำเสมอ เพื่อป้องกันสินค้าขาดมือหรือเหลือค้างหลังจบช่วงขาย
6. จัดทำรายงานสินค้าคงคลังอย่างสม่ำเสมอ
   ติดตามข้อมูลสำคัญ เช่น ยอดคงเหลือ มูลค่าสต็อก สินค้าขายดี สินค้าค้างนาน และสินค้าใกล้หมดอายุ เพื่อช่วยให้มองเห็นปัญหาได้เร็วและวางแผนจัดซื้อได้อย่างเหมาะสม

การจัดการสินค้าคงคลัง ไม่ได้จบแค่การรู้ว่ามีสินค้าเหลือเท่าไร แต่ยังต้องรู้ว่าสินค้าอยู่ตรงไหน หยิบอย่างไร และจะนำเข้าออกจากคลังได้สะดวกเพียงใด การจัดพื้นที่ให้เป็นระบบจึงช่วยลดเวลาค้นหาและเพิ่มประสิทธิภาพในการทำงานได้

แนวทางจัดพื้นที่คลังสินค้าให้เหมาะสม มีดังนี้

• แบ่งโซนจัดเก็บตามประเภทสินค้า แยกวัตถุดิบ สินค้าสำเร็จรูป อุปกรณ์ซ่อมบำรุง และสินค้ารอจัดส่งให้ชัดเจน
• กำหนดตำแหน่งจัดเก็บ ระบุโซน แถว และระดับชั้นวาง พร้อมติดป้ายหรือรหัสตำแหน่งให้ตรงกับข้อมูลในระบบ
• เลือกชั้นวางให้เหมาะกับสินค้า พิจารณาขนาด น้ำหนัก รูปทรง ความถี่ในการหยิบ และวิธีเคลื่อนย้ายสินค้า หากต้องจัดเก็บสินค้าในปริมาณมาก ควรเลือกใช้ ชั้นวางพาเลท ที่เหมาะกับพื้นที่และลักษณะการใช้งาน
• จัดวางสินค้าให้หยิบง่าย สินค้าที่เคลื่อนไหวบ่อยควรอยู่ในตำแหน่งที่เข้าถึงสะดวก ส่วนสินค้าที่มีข้อกำหนดพิเศษควรจัดเก็บตามเงื่อนไขที่เหมาะสม
• รักษาความปลอดภัยในการจัดเก็บ ไม่วางสินค้าเกินพิกัดรับน้ำหนักของชั้นวาง รักษาทางเดินให้โล่ง และตรวจสอบสภาพอุปกรณ์จัดเก็บอย่างสม่ำเสมอ

เห็นไหมว่า การบริหารสินค้าคงคลังให้มีประสิทธิภาพไม่ใช่เรื่องยาก แค่เริ่มจากจัดระบบสต็อกให้ชัดเจน วางแผนสินค้าให้เหมาะสม และจัดพื้นที่คลังให้เป็นระเบียบ ก็ช่วยลดต้นทุนและทำงานได้คล่องตัวขึ้นแล้ว ใครที่อยากให้ธุรกิจจัดการสต็อกได้ง่ายกว่าเดิม ลองนำเทคนิคเหล่านี้ไปปรับใช้กันดู แล้วคลังสินค้าของคุณจะเป็นระเบียบและพร้อมเติบโตไปอีกขั้น! 🚀📦

หากกำลังมองหาอุปกรณ์สำหรับจัดเก็บและจัดการสินค้าในคลังให้ลงตัวมากขึ้น Kacha (Thailand) คืออีกตัวเลือกที่ตอบโจทย์ เพราะเราคัดสรรทั้งอุปกรณ์คุณภาพ และพร้อมให้คำแนะนำอย่างผู้เชี่ยวชาญ 

สามารถติดต่อสอบถามได้ที่ โทร. 092-262-6250 หรือ Line: @kachathai และยังสามารถแวะเข้ามาชมสินค้าจริงได้ที่โชว์รูม Kacha (Thailand) สาขาสาทร 658 ชั้นที่ 1,2,3 ซอยเจริญกรุง 67 แขวงยานนาวา เขตสาทร กรุงเทพมหานคร 10120 เรายินดีดูแลและให้คำแนะนำทุกขั้นตอน

ดูแผนที่การเดินทางได้ที่ https://maps.app.goo.gl/eD6pbepEwuxWiBLC8